Rekompensata 40, 70 i 100 euro — pieniądze, które większość przedsiębiorców zostawia na stole

Postanowienia umowne wyłączające lub ograniczające rekompensatę są nieważne z mocy ustawy, a w ich miejsce stosuje się jej przepisy (art. 13 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Kontrahent nie może też „zakazać" jej naliczania ogólnymi warunkami zakupów — nawet jeśli wiążą one jako wzorzec umowy (art. 384 § 1 k.c.), ich postanowienia są częścią umowy i podlegają temu samemu zakazowi.

Tak — próg 40 € obejmuje należności do 5 000 zł bez dolnej granicy (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Przy drobnych, powtarzalnych fakturach rekompensata bywa wyższa niż sama należność; to nie odbiera jej zasadności, choć przy skrajnej dysproporcji sądy oceniają, czy żądanie nie stanowi nadużycia prawa (art. 5 k.c.; uchwała SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15).

Tak. Prawo do rekompensaty powstało — bez wezwania — w dniu, w którym kontrahent popadł w opóźnienie, a zapłata go nie uchyliła (art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych; uchwała SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15). Wezwanie w takiej sytuacji obejmie samą rekompensatę i odsetki za czas opóźnienia (art. 7 ust. 1 ustawy).

Jeżeli łączy Was transakcja handlowa (obie strony to przedsiębiorcy, umowa dotyczy odpłatnej dostawy towaru lub odpłatnego świadczenia usługi i jest zawarta w związku z prowadzoną działalnością — art. 2 pkt 1 i art. 4 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych), to tak — status „podwykonawcy" niczego tu nie zmienia.

Opisuję ją w poradniku Kontrahent nie płaci faktury — co robić krok po kroku: pozew, nakaz zapłaty, klauzula, komornik.

Rekompensata przysługuje od każdej transakcji handlowej (art. 10 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Jeżeli jedna umowa przewiduje zapłatę w częściach według harmonogramu, rekompensata należy się od każdej niezapłaconej w terminie części (art. 11 ust. 2 ustawy). Przy umowie ramowej o wyniku decyduje jej treść: czy każde zamówienie jest odrębną transakcją, czy umowa przewiduje jedno świadczenie płatne w częściach. W wezwaniu wypisz faktury osobno i przy każdej wskaż zamówienie, z którego wynika — to ułatwi wykazanie, że chodzi o odrębne transakcje.

Kwotę 40, 70 albo 100 euro przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Liczy się więc miesiąc terminu płatności, nie dzień wystawienia faktury ani dzień sporządzenia wezwania. Przy kilku fakturach z różnymi terminami każda rekompensata może mieć inny kurs. Bezpłatny generator wezwania wylicza te kwoty automatycznie.

Tak. Prawo do rekompensaty powstaje z chwilą nabycia prawa do odsetek zarówno w transakcjach z przedsiębiorcami (art. 7 ust. 1), jak i z podmiotami publicznymi (art. 8 ust. 1) — art. 10 ust. 1 ustawy odsyła do obu przepisów. Różnią się natomiast terminy zapłaty: podmiot publiczny może mieć najwyżej 30 dni od doręczenia faktury, a publiczny podmiot leczniczy — 60 dni; po ich upływie odsetki, a z nimi rekompensata, należą się nawet wtedy, gdy umowa przewiduje dłuższy termin (art. 8 ust. 2, 4 i 4a ustawy; uchwała SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15). Inna jest też stawka odsetek od publicznego podmiotu leczniczego: stopa referencyjna NBP plus 8 punktów procentowych zamiast 10, czyli 11,75% zamiast 13,75% w drugim półroczu 2026 r. (art. 4 pkt 3 ustawy; obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z 22 czerwca 2026 r., M.P. poz. 642).

Progi liczy się od wartości świadczenia pieniężnego w danej transakcji: kwota, która nie przekracza 5 000 zł, daje 40 euro; wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł — 70 euro; równa lub wyższa niż 50 000 zł — 100 euro (art. 10 ust. 1 ustawy). Faktura na równe 5 000 zł to więc 40 euro, a na równe 50 000 zł — 100 euro. Świadczeniem pieniężnym jest wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w danej transakcji (art. 4 pkt 1a ustawy).

Prawo do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych, a wraz z nim do rekompensaty, powstaje dopiero wtedy, gdy wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie — umówionym, a gdy umówiony termin jest dłuższy, niż pozwala ustawa, w terminie ustawowym (art. 7 ust. 1 i 3 ustawy; uchwała SN z 11 grudnia 2015 r., III CZP 94/15). Dopóki nie wykonasz swojej części, dłużnik nie jest w opóźnieniu i rekompensata nie przysługuje. Gdy termin płatności liczy się od doręczenia faktury po wykonaniu usługi, Twoje wcześniejsze opóźnienie nie odbiera Ci prawa do odsetek i rekompensaty — dłużnik popada w opóźnienie po upływie tego terminu i od tego dnia należą się odsetki oraz rekompensata (art. 7 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy). Kontrahent może jednak żądać od Ciebie kary umownej, jeśli umowa ją zastrzega (art. 483 § 1 k.c.), albo naprawienia szkody wynikłej z Twojej zwłoki (art. 471 i art. 477 § 1 k.c.), a przy spełnieniu warunków potrącenia — potrącić te kwoty z Twoją należnością (art. 498 § 1 k.c.).