Kiedy można żądać zabezpieczenia
Poradnik dotyczy roszczeń z faktur w obrocie między przedsiębiorcami i nie omawia przepisów szczególnych, w tym o zabezpieczeniu należności do 20 000 zł z tytułu najmu, dzierżawy i kary umownej (art. 753¹ § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.). Zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny, przed wszczęciem postępowania albo w jego toku, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego — tylko co do świadczenia, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił (art. 730 § 1 i 2 k.p.c.).
Wniosku do sądu o udzielenie zabezpieczenia nie trzeba składać, gdy wierzyciel uzyskał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym albo, w sprawie gospodarczej, wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenie w pieniądzu, bo są one tytułem zabezpieczenia wykonalnym bez klauzuli wykonalności (art. 492 § 1 i art. 458¹³ k.p.c.); to, jak sąd rozstrzyga po wniesieniu zarzutów od nakazu (art. 493 § 4 k.p.c.), wyjaśniają poradniki Upominawcze czy nakazowe i Pozwany wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty.
Dwie przesłanki: roszczenie i interes prawny
Wierzyciel, w języku ustawy „uprawniony”, musi uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730¹ § 1 k.p.c.). Roszczenie z faktury mogą uprawdopodobnić w szczególności umowa lub zamówienie, faktura oraz dokument potwierdzający dostawę towaru albo wykonanie usługi.
Interes prawny istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie orzeczenia, które zapadnie w sprawie, albo w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania (art. 730¹ § 2 k.p.c.). Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wskazał, że przy roszczeniu pieniężnym obawa co do wykonania przyszłego orzeczenia może wynikać przede wszystkim z zagrożenia wypłacalności dłużnika, ale okoliczności, które na to wskazują, powinny znajdować potwierdzenie w materiale sprawy. Samo przekonanie wierzyciela o hipotetycznym zagrożeniu nie wystarcza (postanowienie z 30 marca 2015 r., I ACz 597/15).
Interes prawny uważa się za uprawdopodobniony, gdy zabezpieczenia żąda powód dochodzący zapłaty z transakcji handlowej, której wartość nie przekracza 75 000 zł, a należność nie została uregulowana i od upływu terminu jej płatności minęły co najmniej trzy miesiące (art. 730¹ § 2¹ k.p.c.). Transakcją handlową jest umowa o odpłatną dostawę towaru lub odpłatne świadczenie usługi, zawierana w związku z wykonywaną działalnością wyłącznie między podmiotami wymienionymi w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (art. 2 i art. 4 pkt 1 tej ustawy); należą do nich między innymi przedsiębiorcy. Reguła ta dotyczy tylko interesu prawnego; roszczenie trzeba uprawdopodobnić także wtedy.
Sposoby zabezpieczenia roszczenia pieniężnego
Sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych wymienia art. 747 k.p.c., a Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 18 października 2013 r., III CZP 64/13, wskazał, że ich katalog jest zamknięty. Należą do nich między innymi zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego (pkt 1) oraz obciążenie nieruchomości dłużnika hipoteką przymusową (pkt 2).
Wniosek o zabezpieczenie: treść, opłaty i terminy
Wniosek powinien odpowiadać wymaganiom pisma procesowego, a ponadto wskazywać sposób i sumę zabezpieczenia oraz uprawdopodobniać okoliczności, które go uzasadniają (art. 736 § 1 k.p.c.). Złożony przed wszczęciem postępowania powinien także zwięźle przedstawiać przedmiot sprawy (art. 736 § 2 k.p.c.). Suma zabezpieczenia nie może być wyższa od dochodzonego roszczenia wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia i z kosztami wykonania zabezpieczenia; może obejmować także przewidywane koszty postępowania (art. 736 § 3 k.p.c.).
Opłata sądowa od wniosku:
- Wniosek zgłoszony w pozwie (art. 187 § 2 k.p.c.) — bez opłaty (art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Wniosek złożony przed wniesieniem pozwu — czwarta część opłaty należnej od pozwu o to roszczenie (art. 69 ust. 1 tej ustawy). Opłatę tę zalicza się na poczet opłaty od pozwu, jeżeli pozew zostanie wniesiony w terminie przewidzianym w przepisach o zabezpieczeniu. Gdy wniosek oddalono, termin ten wynosi dwa tygodnie od doręczenia postanowienia, a gdy postanowienie wydano na posiedzeniu jawnym — od jego ogłoszenia (art. 69 ust. 2 tej ustawy).
- Wniosek złożony osobnym pismem w toku sprawy — 100 zł (art. 68 pkt 1 tej ustawy).
Ustawa nakazuje rozpoznać wniosek bezzwłocznie, nie później niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 737 k.p.c.). Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania, sąd wyznacza termin, nie dłuższy niż dwa tygodnie, w którym należy wnieść pismo wszczynające postępowanie (w sprawie o zapłatę — pozew), pod rygorem upadku zabezpieczenia (art. 733 § 1 k.p.c.). Pozew powinien obejmować całe zabezpieczone roszczenie, bo zabezpieczenie udzielone przed wszczęciem postępowania upada również wtedy, gdy wierzyciel nie wystąpił o całość roszczenia albo wystąpił o roszczenie inne niż zabezpieczone (art. 744 § 2 k.p.c.).
Sąd może uzależnić wykonanie postanowienia od złożenia przez wierzyciela kaucji na zabezpieczenie roszczeń dłużnika lub innych osób, powstałych w wyniku wykonania postanowienia (art. 739 § 1 k.p.c.). Jeżeli postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia podlega wykonaniu przez komornika, doręcza je dłużnikowi komornik równocześnie z przystąpieniem do wykonania postanowienia (art. 740 § 1 k.p.c.).
Jak wykonuje się zajęcie rachunku bankowego
Do wykonania postanowienia w drodze egzekucji stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, a klauzulę wykonalności sąd nadaje postanowieniu z urzędu (art. 743 § 1 k.p.c.); jeżeli uzależnił wykonanie od złożenia kaucji — po jej złożeniu (art. 743 § 3 k.p.c.). Wierzyciel składa komornikowi wniosek o wykonanie zabezpieczenia i uiszcza wraz z nim opłatę stałą 300 zł (art. 22 ust. 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, dalej: u.k.k.).
Komornik zawiadamia bank o zajęciu i wzywa go, aby nie dokonywał wypłat z rachunku bez zgody komornika do wysokości zajętej wierzytelności (art. 889 § 1 pkt 1 w związku z art. 743 § 1 k.p.c.). Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje także kwoty wpłacone na ten rachunek po zajęciu oraz kwoty wpłacone na inny rachunek otwarty po zajęciu (art. 890 § 1 k.p.c.). Zabezpieczenie nie może natomiast obejmować rzeczy, wierzytelności i praw, z których egzekucja jest wyłączona (art. 750 k.p.c.).
Sumę uzyskaną z zajętego rachunku umieszcza się na rachunku depozytowym Ministra Finansów (art. 752² § 3 k.p.c.), więc na etapie zabezpieczenia nie trafia ona do wierzyciela. Dłużnik może doprowadzić do upadku zabezpieczenia, składając na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę zabezpieczenia żądaną przez wierzyciela we wniosku. Może też żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia (art. 742 § 1 k.p.c.).
Ryzyko i koszty po stronie wierzyciela
Dłużnikowi przysługuje przeciwko wierzycielowi roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia w przypadkach wskazanych w art. 746 § 1 k.p.c. W sprawie o zapłatę chodzi o sytuacje, w których wierzyciel nie wniósł pozwu w wyznaczonym terminie albo go cofnął, pozew zwrócono lub odrzucono, powództwo oddalono albo postępowanie umorzono. Dotyczy to również opisanych wyżej przypadków z art. 744 § 2 k.p.c. Według Sądu Najwyższego wierzyciel odpowiada za tę szkodę niezależnie od swojej winy (wyrok z 25 lutego 2010 r., V CSK 293/09). Roszczenie dłużnika wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od dnia jego powstania; po wniesieniu skargi kasacyjnej termin ten rozpoczyna bieg w dniu prawomocnego zakończenia postępowania wywołanego jej wniesieniem (art. 746 § 1 i § 1¹ k.p.c.).
W razie wykonania zabezpieczenia komornik pobiera od wierzyciela opłatę stosunkową w wysokości 10% wartości mienia objętego zabezpieczeniem, pomniejszoną o opłatę stałą (art. 31 ust. 2 u.k.k.). Jeżeli postępowanie o wykonanie zabezpieczenia zostanie umorzone na wniosek wierzyciela albo z powodu jego bezczynności (art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.), wierzyciela obciąża opłata 5% wartości świadczenia, które miało podlegać zabezpieczeniu (art. 31 ust. 2a u.k.k.). Jeżeli wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia wiąże się ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika, opłata za umorzenie wynosi 2% zamiast 5% (art. 31 ust. 2a u.k.k.). Opłaty stosunkowe w sprawie wynoszą od 150 zł do 50 000 zł (art. 25 ust. 1 u.k.k.). O kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, a o kosztach powstałych później — na wniosek strony sąd, który udzielił zabezpieczenia (art. 745 § 1 k.p.c.).
Ocena sprawy i wycena
Cennik nie przewiduje stałej stawki za sprawę z wnioskiem o zabezpieczenie: sprawy sporne i sprawy w postępowaniu zwykłym wycenia się indywidualnie po analizie dokumentów (cennik i zlecenie).
Generator wezwania — bezpłatnie Pakiet „Pozew krok po kroku” — 99 zł Zleć sprawę — wycena przed decyzją
Marcin Marusiński jest radcą prawnym wpisanym na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Łodzi pod numerem ŁD-M-1936. Zawód wykonuje od 2014 r. Prowadzi sprawy o zapłatę dla przedsiębiorców z całej Polski — od wezwania do zapłaty, przez pozew i nakaz zapłaty, po egzekucję komorniczą. Jest autorem poradników i narzędzi serwisu pozewdosadu.pl: bezpłatnego generatora wezwania do zapłaty oraz pakietu „Pozew o zapłatę krok po kroku”. Teksty w serwisie opisują stan prawny na dzień podany przy każdym poradniku i nie zastępują porady w konkretnej sprawie. Więcej o autorze: marusinski.pl.
Stan prawny: październik 2026.