Wyjawienie majątku dłużnika — co może zrobić wierzyciel, gdy egzekucja nie przyniosła zaspokojenia

Umorzenie egzekucji i dokumenty, które warto zachować

Umorzenie egzekucji jako bezskutecznej (art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.) nie zależy od upływu określonego czasu. Sześć miesięcy, o których mowa w art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c., dotyczy innej przyczyny umorzenia: bezczynności wierzyciela, który w tym czasie nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Przebieg egzekucji, poszukiwanie majątku na zlecenie wierzyciela oraz przesłanki i koszty umorzenia egzekucji jako bezskutecznej opisuje poradnik o drodze od pozwu do komornika.

Postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji warto przechowywać razem z tytułem wykonawczym; znaczenie tego postanowienia przy ponownym wniosku egzekucyjnym składanym po latach wyjaśnia poradnik o przedawnieniu faktur B2B. Niezależnie od postanowienia komornik na wniosek wierzyciela wydaje zaświadczenie o umorzeniu postępowania (art. 827 § 2 k.p.c.).

Wykaz majątku u komornika a wyjawienie majątku przed sądem

Należy odróżnić dwa tryby. Jeżeli wierzyciel nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik z urzędu wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku (art. 801 § 1 pkt 2 k.p.c.). Dłużnik składa wykaz komornikowi wraz z oświadczeniem, że jest on prawdziwy i zupełny, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Jeżeli bez usprawiedliwionej przyczyny wykazu nie złoży, komornik może ukarać go grzywną. Jeżeli mimo ukarania grzywną dłużnik nadal nie złoży wykazu, komornik właściwości ogólnej dłużnika na wniosek wierzyciela zwraca się do sądu o nakazanie przymusowego doprowadzenia dłużnika (art. 801¹ § 1–3 k.p.c.).

Wyjawienie majątku (art. 913 i nast. k.p.c.) to odrębne postępowanie przed sądem. Zakres wykazu określa w nim art. 913 § 1 k.p.c., a dłużnik potwierdza wykaz przyrzeczeniem. Wobec dłużnika, który się uchyla, sąd może zastosować — obok grzywny i przymusowego doprowadzenia — także areszt (art. 916 § 1 k.p.c.).

Kiedy wierzyciel może żądać wyjawienia majątku

Po wszczęciu egzekucji wierzyciel może złożyć wniosek, jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swojej należności (art. 913 § 1 k.p.c.). Do wniosku dołącza się odpis protokołu zajęcia lub inne dokumenty uzasadniające obowiązek wyjawienia majątku (art. 914 § 2 k.p.c.).

Takim dokumentem może być postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji jako bezskutecznej (art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c.). W sprawie o odpowiedzialność członków zarządu spółki Sąd Najwyższy uznał, że prawomocne postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji z powodu braku majątku jest dokumentem urzędowym. Wiąże się z nim domniemanie prawdziwości ustaleń organu egzekucyjnego co do braku podlegającego egzekucji majątku dłużnika i co do bezskuteczności prowadzonej egzekucji (wyrok SN z 13 stycznia 2010 r., II CSK 372/09).

Wniosek można złożyć także przed wszczęciem egzekucji (art. 913 § 2 k.p.c.), jeżeli wierzyciel:

1. uprawdopodobni, że nie uzyska zaspokojenia w pełni swojej należności ze znanego mu majątku albo z przypadających dłużnikowi bieżących świadczeń periodycznych za okres sześciu miesięcy, lub
2. po uzyskaniu tytułu wykonawczego wezwał dłużnika do zapłaty stwierdzonej nim należności listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, a dłużnik nie spełnił świadczenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Wystarczy spełnienie jednej z tych przesłanek (postanowienia: Sądu Rejonowego w Olsztynie z 16 listopada 2017 r., I Co 1515/17, oraz Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z 6 lipca 2026 r., I 1 Co 826/26). Przy przesłance z pkt 1 uprawdopodobnienie zastępuje dowód, dlatego nie jest konieczne zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym (art. 243 k.p.c.). Do wniosku złożonego przed wszczęciem egzekucji dołącza się także tytuł wykonawczy (art. 914 § 2 k.p.c.). Jeżeli tytuł wykonawczy istnieje wyłącznie w systemie teleinformatycznym (art. 783 § 4 k.p.c.), wystarcza złożenie dokumentu uzyskanego z tego systemu (art. 797 § 5 k.p.c.).

Co obejmuje wykaz i przyrzeczenie

Sąd zobowiązuje dłużnika do złożenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, oraz przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych. Wykaz może obejmować również informacje o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach prawnych dłużnika, ale tylko o tych, które łącznie spełniają trzy warunki (art. 913 § 1 k.p.c.):

1. dokonano ich na rzecz osób trzecich w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszczęcie egzekucji;
2. ich przedmiotem była rzecz lub prawo o wartości przekraczającej w dniu dokonania czynności minimalne wynagrodzenie za pracę (dla czynności dokonanych w 2026 r. — 4806 zł; rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r., Dz.U. poz. 1242);
3. w ich wyniku dłużnik stał się niewypłacalny albo niewypłacalny w wyższym stopniu niż przed ich dokonaniem.

Prawdziwość i zupełność wykazu dłużnik potwierdza przyrzeczeniem według ustawowej roty. Wykaz składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o czym sąd poucza go przed odebraniem wykazu (art. 913 § 1 i § 1¹ k.p.c.; art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego).

Wniosek, opłata i posiedzenie

Wniosek składa się w sądzie właściwości ogólnej dłużnika (art. 914 § 1 k.p.c.), a nie u komornika. Jest to sąd rejonowy (art. 758 k.p.c.), co do zasady ten, w którego okręgu dłużnik będący osobą fizyczną ma miejsce zamieszkania, a gdy dłużnikiem jest spółka handlowa — ten, w którego okręgu znajduje się jej siedziba (art. 27 § 1, art. 28 i art. 30 k.p.c.). Od wniosku pobiera się opłatę stałą w kwocie 200 zł (art. 70 pkt 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią (art. 915 § 1 k.p.c.). Wykaz i przyrzeczenie odbiera niezwłocznie; w uzasadnionych wypadkach może wyznaczyć dłużnikowi na ich złożenie termin nie dłuższy niż tydzień (art. 915 § 2 k.p.c.).

Gdy dłużnik się uchyla: grzywna, doprowadzenie, areszt

Sąd może skazać dłużnika na grzywnę lub nakazać jego przymusowe doprowadzenie, a także zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca (art. 916 § 1 k.p.c.). Dotyczy to dłużnika, który bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia, nie złoży wykazu, odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia. O tych skutkach dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie. Ponieważ środki te grożą także za odmowę odpowiedzi na pytanie, warto przygotować na posiedzenie pytania o rachunki bankowe, o kontrahentów, którym dłużnik wystawia faktury, i o zbyte składniki majątku.

W razie zastosowania środków przymusu dłużnik może w każdej chwili złożyć wykaz i przyrzeczenie. Jeżeli zastosowano wobec niego areszt, może domagać się stawienia go przed sąd, który niezwłocznie przyjmie wykaz, odbierze przyrzeczenie i zwolni dłużnika (art. 917 § 1 k.p.c.). Grzywny niezapłacone do chwili złożenia przez dłużnika wykazu i przyrzeczenia ulegają umorzeniu (art. 916 § 1 k.p.c.). Gdy dłużnikiem jest spółka handlowa, środkom przymusu podlegają osoby uprawnione do działania w jej imieniu (art. 916 § 3 k.p.c.).

Dłużnik, który złożył przyrzeczenie lub do którego zastosowano środki przymusu, ma obowiązek złożyć nowy wykaz i przyrzeczenie na żądanie tego samego lub innego wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia lub wyczerpania środków przymusu upłynął rok (art. 918¹ k.p.c.).

Wniosek o wyjawienie majątku nie przerywa biegu przedawnienia

Złożenie wniosku o nakazanie dłużnikowi wyjawienia majątku nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu (uchwała SN z 19 listopada 2010 r., III CZP 92/10). Sąd Najwyższy uzasadnił to tym, że wyjawienie jest pomocniczym środkiem egzekucji, pozwalającym jedynie uzyskać od dłużnika informacje o jego stanie majątkowym, a do zaspokojenia roszczenia konieczne jest wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie egzekucji.

Terminu przedawnienia trzeba więc pilnować niezależnie od tego, czy toczy się postępowanie o wyjawienie, a po uzyskaniu wykazu wskazującego majątek nie zwlekać z wnioskiem egzekucyjnym. Długość terminu dla roszczenia stwierdzonego nakazem zapłaty lub wyrokiem oraz skutki wniosku egzekucyjnego dla jego biegu opisuje poradnik o przedawnieniu faktur B2B.

Co zrobić z informacjami z wykazu

Jeżeli wykaz ujawni rachunki, wierzytelności u kontrahentów, pojazdy lub nieruchomości, kolejnym krokiem jest wniosek do komornika o skierowanie do nich egzekucji.

Jeżeli z wykazu wynika, że dłużnik sprzedał lub darował składniki majątku osobie trzeciej, wierzyciel może rozważyć skargę pauliańską, czyli żądanie uznania tej czynności za bezskuteczną wobec siebie, możliwe najpóźniej do upływu pięciu lat od daty czynności (art. 527 § 1 i art. 534 k.c.).

Gdy dłużnikiem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a egzekucja przeciwko niej okazała się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania na zasadach art. 299 k.s.h., opisanych w poradniku o drodze od pozwu do komornika. Sąd Najwyższy wymienił niewyjawienie majątku spółki w trybie art. 913 i nast. k.p.c. wśród dowodów, które mogą wskazywać na oczywistą bezskuteczność egzekucji (wyrok SN z 7 lipca 2005 r., V CK 19/05; podobnie wyrok SN z 13 marca 2014 r., I CSK 286/13).

Pomoc radcy prawnego — dokumenty i wycena

Do oceny sprawy potrzebne są tytuł wykonawczy oraz postanowienie o umorzeniu egzekucji lub protokół zajęcia. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty, w miejsce dokumentów z egzekucji należy przesłać to wezwanie wraz z potwierdzeniem odbioru. Przydadzą się także wszelkie informacje o majątku i kontrahentach dłużnika.

Zakres i cenę pomocy przy wniosku o wyjawienie majątku ustalam indywidualnie po analizie dokumentów, a wycenę przedstawiam przed decyzją o zleceniu (cennik i zasady zlecenia).

O autorze
Marcin Marusiński jest radcą prawnym wpisanym na listę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Łodzi pod numerem ŁD-M-1936. Zawód wykonuje od 2014 r. Prowadzi sprawy o zapłatę dla przedsiębiorców z całej Polski — od wezwania do zapłaty, przez pozew i nakaz zapłaty, po egzekucję komorniczą. Jest autorem poradników i narzędzi serwisu pozewdosadu.pl: bezpłatnego generatora wezwania do zapłaty oraz pakietu „Pozew o zapłatę krok po kroku”. Teksty w serwisie opisują stan prawny na dzień podany przy każdym poradniku i nie zastępują porady w konkretnej sprawie. Więcej o autorze: marusinski.pl.

Stan prawny: październik 2026.